اینجا چراغی روشن است
در ستیز با تاریکی، تیغ کشیدن چاره نیست؛ چراغی باید افروخت!
نویسنده: کورش شفیعی ایران نژاد - شنبه ٢۱ اسفند ۱۳۸٩

در روز جمعه، پنجم دیماه سال ١٣٨٢، زلزله مهیبی با قدرت ٣/۶ درجه در مقیاس "ریشتر"، شهر " بم " را ظرف مدت ١٢ ثانیه، بطور کلی ویران کرد، جان بیش از ٣٣٠٠٠ نفر از هموطنانمان را گرفت و بیش از یکصدهزار خانه مسکونی را ویران نمود ...
قبل از آن هم در ٣١ خرداد  ١٣۶١، زمین لرزه ویرانگری به قدرت٣/٧ درجه (ریشتر) در رودبار و منجیل منجر به کشته شدن ٣٧٠٠٠ نفر از هم میهنان و تخریب بیش از ٢٠٠ هزار واحد مسکونی شده بود... این زلزله چنان تاثیرگذار بود که می‌توان گفت، بعد از این رویداد تلخ، تازه در کشور ما؛ ستاد مدیریت بحران وزارت کشور شکل گرفت، نظام مهندسی تاسیس شد، آیین‌نامه های ساخت و ساز مقاوم در کشور تدوین گردید و مراکز پژوهشی مرتبط با زلزله بسط و توسعه یافت... البته کشور ما در روی نوار زلزله قرار دارد و زمین لرزه های شدید و مخربِ متعددی، مسبوق به سابقه است:  زلزله ٢/٧ ریشتری سال ١٣٠٩ سلماس، زلزله ٢/٧ ریشتری سال ١٣۴١ بویین زهرا، زمین لرزه ١/٧ ریشتری سال ١٣۴٧ فردوس، زلزله ٨/٧ ریشتری سال ١٣۵٧ طبس و... مجموعاً در زلزله های یاد شده اخیر، بیش از یکصدهزار نفر جان باخته اند و خسارات مالی فراوانی بوجود آمده است...
دیروز در خبرها شنیدم که زلزله مهیبی در حدود ٩ استان ژاپن از جمله توکیو را لرزانده ... شدت این زمین لرزه ٩/٨ ریشتر بوده که بعبارتی میتوان آنرا بزرگترین زمین لرزه بوقوع پیوسته در تاریخ ژاپن و دومین زمین لرزه شدید سرتاسر جهان در یکصدسال اخیر دانست.( بزرگترین زلزله یکصد سال گذشته در پنجم دیماه ١٣٨٣ در اقیانوس هند با قدرت ٩ درجه در مقیاس ریشتر بوقوع پیوسته است)...
برای روشن شدن  ابعاد زلزله دیروز ژاپن میخواهم مقایسه ای انجام دهم. برای درک تفاوتِ شدت و مقایسه زلزله ٩/٨ ریشتری دیروز ژاپن و ٣/۶ ریشتری سال ٨٢ در بم، کافیست به این نکته اشاره کنم که انرژی آزاد شده در زلزله ژاپن،  ٢٠٠٠ برابر بیشتر از زلزله بم بوده!... تلفات حادثه دیروز ژاپن در اثر زلزله فقط ۶٠ نفر * اعلام گردیده و هیچ ساختمان و بنایی در اثر زلزله ویران نشده و این تلفات ۶٠ نفره ناشی از زلزله نیز، بخاطر سقوط اشیاء بر روی افراد بوده است... البته پیش بینی میشود در حدود هزار نفر هم بدلیل وقوع " سونامی" جان خود را از دست داده باشند. سونامی [Tsunami] که در زبان فارسی به "آب لرزه" یا "آبتاز" ترجمه شده، در واقع پدیده ایست که در اثر زمین لرزه خیلی شدید در کف دریا ایجاد میشود. این لرزش شدید در کف دریا باعث حرکت ناگهانی و ایجاد اختلاف ارتفاع چند متری در کف دریا شده و امواجی بسیار بلند تولید میکند که به موج سونامی مشهور است. سونامی تا چند صد کیلومتر حرکت کرده و قدرت ویرانگری که این موج آبی دارد همه چیز را در سر راه خود تخریب میکند...
برگردیم به مقایسه ای که انجام دادیم... تلفات هزار نفره سونامی ژاپن، به نسبت شدت آن، بسیار اندک است و مطمئناً مسئولین و مهندسین ژاپنی، پس از تجربه این حادثه تلاش خواهند نمود که با اتخاذ تصمیمات پیشرفته مدیریتی و مهندسی، همین میزان اندک را هم تقلیل دهند... و اما تلفات ۶٠ نفره ناشی از زلزله به این بزرگی (تلفات اعلام شده بعدی ناشی از سونامی و موج و سیلاب آن میباشد و نه زلزله)، نشان از درجه توسعه یافتگی بالای ژاپن داشته و اقدامات مهندسین ژاپنی برای طراحی چنین سازه هایی مقاوم به زلزله، جای شگفتی و صد البته تحسین دارد. در زلزله ای که انرژی آزاد شده در آن ٢٠٠٠ برابر زلزله بم میباشد تلفاتی در حدود ٢/٠ درصد ( یعنی کمتر از نیم درصد) تلفات بَم، اتفاق افتاده است! و این برای کسانیکه با  عدد و رقم سروکار دارند، مقایسه ای دیوانه کننده است.
اینکه ما در کشورمان، از چه زمانی و با چه دقت و همتی شروع به مقاوم سازی و به روز نمودن تکنولوژیهای ساخت و ساز کرده ایم و چه وقت به نتیجه مطلوب خواهیم رسید موضوع بحث امروز من نخواهد بود. میزان ارزش جان انسانها و مقایسه پارامترهای حقوق بشری هم منظور اصلی من از انتشار این پست نیست. در این مطلب ضمن اینکه میخواستم به یادآوری آمار و تفاوتها در درجه توسعه یافتگی پرداخته و جنبه اطلاع رسانی قضیه را هم لحاظ نمایم،  دوست دارم به نکته ظریف و البته مهمی اشاره و بحث را به پایان ببرم:
دیروز در حاشیه خبرهای زلزله ژاپن، شنیدم که سیستم خنک کننده یک نیروگاه هسته ای در آن کشور، در اثر زمین لرزه و سونامی از کار افتاده و مسئولین امر در ژاپن، وضعیتِ قرمز اتمی اعلام کرده اند. جالب است بدانید حرارت ایجاد شده در یک نیروگاه هسته ای بیش از دهها میلیون درجه سانتیگراد بوده و شدت این حرارت واقعاً غیر قابل تصور و ویرانگر است!... (حادثه نیروگاه اتمی "چرنوبیل" در شوروی سابق[1986 میلادی]، خاطره تلخی در یادها بجا گذاشته است و هنوز هم پس از گذشت ٢۶ سال، قربانی میگیرد) ...
آنچه موجب نگرانی من میشود این است که با وجود تفاوتِ درجه توسعه یافتگی ما و ژاپن، و با لحاظ مقایسات آماری فوق و اذعان به پیشرفت خارق العاده مهندسین ژاپنی در طراحی و احداث سازه های حساس، باز هم چنین موردی در یک نیروگاه هسته ای ژاپن اتفاق افتاده و وضعیت قرمز هسته ای اعلام شده است... سوال اینجاست: ما که در حال احداث و تجهیز نیروگاههای هسته ای خود هستیم، تا چه حد نکات ایمنی و امکان رخداد حوادث قهری طبیعی و غیر طبیعی را در طراحیها، در اجرا و در تدوین سیستمهای مدیریت فنی خود مورد توجه قرار داده ایم؟.. نگرانی من از اینست که چنین مواردی را سهل گرفته و حساسیت کافی را به خرج نداده باشیم... فاصله پارامترهای توسعه بین ما و آنها فراوان است و در سایر امور و کارهایمان کاملاً مشهود، ولی این موضوع شوخی بردار نیست و در اینخصوص با " انشاالله گربه است" و " ... لولو برد" و " پارگی قطعنامه دان" و آمار و ارقام و تحلیلهای نادرست و کم دقت، راهی جز به ترکستان نخواهیم رفت.
امیدوارم در کنار تلاش برای دست یابی به "حق مسلّم خود"، تمهیدات لازم و کافی برای ایمنی سازه های مذکور در برابر حوادث اندیشیده شده و نیز برنامه ریزیهای مدیریت بهره برداری و مدیریت بحران انجام پذیرفته باشد. برنامه ریزی هایی که قطعاً از غبار روبی پایتخت با هواپیمای سمپاش یا برگزاری مزایده برای البسه تاریخساز دولتمردان، سخت تر خواهد بود.


*پی نوشت ٢۴/١٢/٨٩:
چون این پست را در ساعت ٧ صبح اولین روز بعد از حادثه (٢١/١٢/٨٩) نوشته بودم، بر این اساس آماری که در این مطلب به آنها اشاره شده ، مربوط به همان روز بوده و چنانچه قبلاً هم اشاره کردم مبنای مقایسه تلفات انجام گرفته فقط تلفات ناشی از زلزله است و تلفات ناشی از سونامی مورد بحث ما نمیباشد (چون آمار تلفات مذکور در مقایسه با زلزله بم است و در بم فقط زلزله رخ داده و نه سونامی). در خبرگزاریهای مختلف از جمله آسوشیتدپرس تلفات  حادثه اخیر ژاپن ناشی از (فقط) زلزله در حدود ٣٠ الی ۶٠ نفر گزارش شده و تلفات بعدی ناشی از امواج سونامی میباشد...
و اما آمار تلفات سونامی تا امروز : به نقل از خبرگزاری فرانسه از توکیو، پلیس ژاپن تاکنون دو هزار و چهارصد و چهارده کشته، سه هزار و یکصد و هجده ناپدید و یک هزار و هشتصد و هشتاد و پنج زخمی را شناسایی کرده است.

کورش شفیعی ایران نژاد
دهۀ چهارم زندگی را پشت سر گذاشته ام... یعنــی بعبارتــــــــی کم کم داره چل چلی جوونیم تموم میشه! ... فوق لیسانس عمران آب هستم و نزدیک دو دهه سابقه اجرائی دارم که بیشترش، مدیریت در برخی پروژه های صنعت آب کشورمون؛ ایران عزیزه!... ضمناً چند واحدی هم در گروه عمران یکی از واحدهای دانشگاهی تدریس میکنم... تُرکم و اهل آذربایجان، ولی اعتقاد دارم که اول، ایرانیم و این شاید از اسم و فامیلم معلوم باشه! و یا از اسمی که برای پسرم انتخاب کردم: "بردیا"! ... علاقه به سیاست و مسائل اجتماعی دارم و در این حوزه ها فعالم... اینکه کدوم وری هستم حتماً از مطالب وبلاگم مشخص خواهد شد... عاشق ادبیات و تاریخم! اصلاً یه جورائی میشه گفت از همه ژانرها خوشم میاد! فیلم هم دوست دارم و البته ورزشکارم و علاقه مند به اکثر رشته ها از جمله فوتبال و تنیس و ...! من یک استقلالیم ولی برای قرمزها هم احترام قائلم. من ... من فکر میکنم خیلی حرف واسه گفتن دارم...
نویسندگان وبلاگ:
کدهای اضافی کاربر :


من ماه میبینم هنوز این کور سوی روشنو... انقدر سوسو میزنم شاید یه شب دیدی منو... هرجا چراغی روشنه از ترس تنها بودنه... ای ترس تنهائی من؛ اینجا چراغی روشنه