اصلاحگر جاوید

قیامهای بسیاری در طول تاریخ بشریت و بویژه تاریخ اسلام بوقوع پیوسته است که تعداد معدودی از آنها در تاریخ مکتوب و شفاهی، تاکنون در یادها باقی مانده اند. خیزشهایی که در مقاطع گوناگون به آنها اشاره و از عبرتهایشان یاد میشود...  در این میان به جرأت میتوان گفت جاودانه ترین قیام تاریخی که پس از گذشت قرنهای طولانی از زمان وقوع آن، هنوز دارای معنویت ، کشش و ژرفا میباشد و محل بحثها و عبرتهای فراوان است، قیام عاشورای 61 قمری به زعامت آقا اباعبدالله الحسین(ع) است... میخواهیم ببینیم راز این جاودانگی چیست؟ چرا این قیام هنوز پس از گذشت بیش از هزار و چهارصد سال؛ همچنان زنده و جاوید است و یاد و خاطره و درسهایش همچنان تازه و تکرار پذیر... 
فارغ از بحث اینکه مذهب تشیع، ماندگاری خود را از این حادثه دارد و از این روست که شیعیان با تکرار هر سالۀ مراسم عزاداری و یادبود آن، مانع از فراموشی اش میشوند و جدای از خصوصیات ویژه ای که این واقعه در ذات خود دارد و موجب ماندگاری آن میشود (از جمله: انتساب امام و شهدای هاشمی به اهل بیت پیامبر بزرگوار اسلام، حضور زنان بی دفاع و کودکان مظلوم در متن واقعه، دنائت و ستمگری وحشیانۀ یزیدیان)؛ علت مهم دیگری نیز هست که این حادثه را "جاوید" ساخته است و آن چیزی نیست جز:
  " آثار انسانی قیام عاشورا"
در تمام طول تاریخ و در تمام جوامع بشری، اصلاح در امور و پالایش ناراستیها از زندگیِ اجتماعی؛ آرمانی ارزشمند و بزرگ بوده است... مصلحان کسانی‎ هستند که تلاش می‎کنند جامعه انسانی را از حرکت در بیراهه ها باز دارند و آن را پایبند به قواعد انسانی سازند... زدودن پلیدیها و به سامان رساندن ناهنجاریهای اجتماعی (همچون: بی عدالتی، فقر، دروغ، ریا و ناامنی فکری و روحی انسانها)، از اصول اساسی اصلاحگری و اصلاح طلبی است. 
رسول خدا صلی الله علیه و آله با بعثت خود، تحولی الهی و انسانی در جامعۀ آنروز اعراب جاهلی پدید آوردند، لکن پس از رحلت ایشان پیرایه‎هایی گریبانگیر جامعه نبوی شد... اصلاحات حسینی در مسیر زدودن این پیرایه‎ها و کژی‎ها بود تا با رجعت به سنن جاهلی بستیزد. امام حسین (ع) به واقعیت آن روز جامعه چنین اشاره میفرمایند: «الا ترون الی الحق لایعمل به و الی الباطل لایتنهای عنه» (مقتل الحسین، ص 232 )؛ «آیا نمی‎نگرید که به حق عمل نمی‎شود و از باطل پرهیز نیست؟».
اصلاحگری خود را نیز با این جملات بیان مینمایند: «انما خرجت لطلب الاصلاح فی امة جدی» (مقتل الحسین ، ص 156)؛ «همانا برای طلب اصلاح در امت جدم، قیام کردم».
از دیگر اهداف انسانی قیام حسینی، نظارت و کنترل بر تمرکز قدرت است. آن حضرت بر این باور است که  یکی از راه‎های بازدارندگی در مقابل انحراف از مسیر حق، نظارت همگانی و کنترل قدرت از طریق نخبگان، بلکه توده‎های اجتماعی است. امام حسین علیه السلام بر این هدف نیز بارها تاکید می‎ورزند:
«ارید أن آمر بالمعروف و انهی عن المنکر و اسیر بسیرة جدی و اَبی؛ تصمیم دارم امر به معروف و نهی از منکر نمایم و بر روش جدم و پدرم رفتار کنم»... ناگفته پیداست که منظور حضرت از امر به معروف و نهی از منکر، در سطوح کلان و برای جلوگیری از ناهنجاریهای کلان اجتماعی است، و معنای رایج فعلی آن از جمله مباحث شخصی  در سطوح پائین و امور فردی، مورد نظر نیست ...
یکی دیگر از آثار ماندگار قیام عاشورا، رواج فرهنگ "گفتگو" به موازات پایبندی به اهداف است.  در مکتب حسین (ع) و در مرام بزرگان، گوش سپردن به سخن دیگران، مَنشی انسانی است. تبیین باورها، تشریح چرایی رفتار خویش و انجام گفتمان منطقی توأم با صداقت؛ از اصول اساسی در هر مواجهه ای است. فرزانگان، گفتگو را بهترین راه نزدیکی انسان‎ها به یکدیگر می‎دانند. در  نقطۀ مقابل،  و در مرامی غیر از مکتب حسینی؛ دیگران را کمتر به حساب  می آورند، به سخن منتقدان وقعی نمی نهند و دلیلی بر تبیین و توجیهِ چراییِ  رفتار خویش نمی بینند. امام حسین (ع) با نوشته‎ها و خطابه‎ها، از راز حرکت خویش پرده برمی‎دارد، انگیزه و مرام خود را باز می‎گوید، سبب قیام خود را به زبان می‎آورد و از هر فرصتی برای گفتگو با جبهۀ مخالف استفاده میکند. همین  روش را در یاران ایشان نیز می‎توان دید. آنان نیز هر یک، خطابه‎هایی ایراد کرده و به تبیین مواضع و توجیه رفتار خود دست می زدند . ولی جریان مقابل نه تنها حاضر نبود با گفتگو و مباحثۀ برابر و عادلانه،  نیات و  رفتار و عملکرد خود را  تبیین و توجیه نماید، بلکه شنیدن سخن حق یاران امام را کسالت‎آور و دور از شأن خویش قلمداد می‎ نمودند. وقتی در روز عاشورا؛ "زهیر" در برابر لشکریان یزید ایستاده و به تبیین مواضع می‎پردازد. "شمر" به سویش تیری پرتاب کرده و می‎گوید: «أبرمتنا یکثرة کلامک» (مقتل الحسین، ص 284)؛ «ساکت باش، که ما را با زیاده‎گویی خسته میسازی!»...

...

آری؛ مهمترین علت و رمز ماندگاری قیام امام حسین(ع) این است که بسیاری از اصول و آرمانهای انسانیِ مورد نیاز جامعۀ بشری را میتوان در زوایای متعدد آن یافت. هر انسانی که ذاتش در جستجوی تعالی و نیل به آرمانهای انسانی است میتواند از تک تک لجظه های قیام عاشورا درسها بیاموزد. یافته های هر انسان منصف از آموزه های قیام حسینی، تازه و عمیق و جذاب است. درس "آزادگی"، "شجاعت"، "اصلاحگری"، "استقامت"، "صبر" و بیشمار آرمان انسانها از این دست، کهنه شدنی نیستند... هر انسان آزاده از هر دین و آئینی، در هر دوره و عصری؛ منش اصلاح طلبی قیام عاشورا را خواهد ستود و امام حسین(ع) را بعنوان "اصلاحگری جاوید"، به درازای تمام تاریخ به یاد خواهد سپرد.

پی نوشت:
نظرات درج شده در قسمت پیامها، لزوماً دیدگاه نویسندۀ وبلاگ نمیباشد. 

/ 0 نظر / 24 بازدید